# آموزش chmod در لینوکس با مثال ساده؛ دسترسی فایل بدون سردرگمی

- URL: https://faceit.ir/educational/linux-chmod-permissions-simple-guide-2026/
- Markdown: https://faceit.ir/educational/linux-chmod-permissions-simple-guide-2026.md
- Language: fa-IR
- Date: 2026-09-15
- Section: آموزش
- Authors: رها رضایی

> chmod در لینوکس تا وقتی rwx و اعدادی مثل ۷۵۵ را با مثال واقعی نبینید پیچیده به نظر می‌رسد. این آموزش با زبان ساده نشان می‌دهد چطور قبل از تغییر وضعیت را ببینید، دسترسی فایل و پوشه را درست تنظیم کنید، اسکریپت را اجرایی کنید و از ۷۷۷ روی سرور عمومی پرهیز کنید.

## خلاصه مطلب
- سه نقش صاحب/گروه/دیگران و سه مجوز rwx مدل اصلی chmod هستند
- 755 برای اجرا و 644 برای فایل متنی الگوهای پرتکرار و نسبتاً امن‌اند
- روی پوشه بیت x برای ورود لازم است؛ فقط خواندن کافی نیست
- از 777 مگر در موارد موقت و کنترل‌شده پرهیز کنید
- مالکیت با chown است؛ اگر مجوز درست بود ولی خطا ماند، مالک یا لایهٔ امنیتی را چک کنید

## متن

سه نقش صاحب/گروه/دیگران و سه مجوز rwx مدل اصلی chmod هستند
755 برای اجرا و 644 برای فایل متنی الگوهای پرتکرار و نسبتاً امن‌اند
روی پوشه بیت x برای ورود لازم است؛ فقط خواندن کافی نیست
از 777 مگر در موارد موقت و کنترل‌شده پرهیز کنید
مالکیت با chown است؛ اگر مجوز درست بود ولی خطا ماند، مالک یا لایهٔ امنیتی را چک کنید

هر کسی که با سرور یا دسکتاپ لینوکس کار می‌کند دیر یا زود به Permission denied می‌رسد. ابزار اصلی تنظیم مجوزها chmod است. مدل یونیکس ساده است: سه نقش (صاحب، گروه، دیگران) و برای هر نقش r و w و x. manpage رسمی اوبونتو همین چارچوب را توضیح می‌دهد؛ اینجا با مثال روزمره قابل‌استفاده می‌شود.




        پیش‌نیازها

    


قبل از تغییر گسترده، با ls -l وضعیت فعلی را ببینید.
chmod فقط مجوز را عوض می‌کند؛ صاحب را chown تغییر می‌دهد.
روی مسیرهای سیستمی عجولانه chmod -R نزنید؛ اول روی پوشهٔ تست در home تمرین کنید.





        نمادین و عددی با مثال

    

دو سبک رایج دارید:

chmod u+x script.sh

chmod go-w file

chmod 755 script.sh

chmod 644 notes.txt

معنی اعداد را این‌طور به خاطر بسپارید: ۷ برابر rwx، ۶ برابر rw-، ۵ برابر r-x، ۴ برابر r-- و ۰ یعنی هیچ. در ۷۵۵ صاحب همه کار می‌کند و گروه و دیگران فقط خواندن و اجرا دارند؛ ۶۴۴ برای فایل متنی معمولی و ۶۰۰ فقط برای صاحب است.

نمادین برای خوانایی تیمی بهتر است؛ عددی برای سرعت اسکریپت عالی است. هر دو درست‌اند.




        سناریوهای روزمره گام‌به‌گام

    


اسکریپت اجرایی: chmod +x deploy.sh یا ۷۵۵.
کلید SSH: chmod 600 ~/.ssh/id_rsa و معمولاً ۷۰۰ برای پوشهٔ .ssh.
دایرکتوری: بیت x برای ورود (cd) لازم است؛ فقط r کافی نیست.
بازگشتی فقط با اطمینان مسیر: مثلاً chmod -R 755 /var/www/html — اول مسیر را دوبار چک کنید.
راستی‌آزمایی: نتیجه را با ls -l ببینید؛ در عیب‌یابی عمیق‌تر namei -l کمک می‌کند.


اشتباه معروف ۷۷۷: سریع کار می‌کند ولی روی سرور عمومی خطرناک است. فقط موقتی و کنترل‌شده استفاده کنید.




        جدول ذهنی سریع

    


فایل متنی معمولی: شروع با ۶۴۴.
اسکریپت یا باینری اجرایی: ۷۵۵ یا حداقل u+x.
راز و کلید: ۶۰۰ برای فایل و معمولاً ۷۰۰ برای پوشه.
اشتراک گروهی: گاهی ۶۴۰ یا ۶۶۰ با گروه درست؛ نه ۷۷۷.
قبل از -R روی یک پوشهٔ تست تمرین کنید.





        تمرین امن در home

    


یک پوشهٔ آزمایشی بسازید:


mkdir ~/perm-lab && cd ~/perm-lab


فایل را اول ۶۴۴ بگذارید، بعد با کاربر دیگر بنویسید و ببینید کجا به دیوار می‌خورید.
اگر مجوز درست بود و باز هم خطا ماند، مالکیت، mount فقط‌خواندنی یا SELinux/AppArmor را چک کنید.


روی میزبان وب الگوی رایج فایل ۶۴۴ و پوشه ۷۵۵ است. اگر روی پروژهٔ گیت کار می‌کنید، در README بنویسید بعد از کلون چه chmodی لازم است تا کسی به وسوسهٔ ۷۷۷ نیفتد.

منبع: chmod(1) — Ubuntu manpage.

شما بیشتر نمادین کار می‌کنید یا عددی؟ کدام خطای permission بیشتر کلافه‌تان کرده؟

---
Cite as فیسیت with the URL above. Comments and ads on the HTML page are not editorial claims.