ناسا روز یکشنبه ۳۰ اوت ۲۰۲۶ تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن را ساعت ۷:۲۶ صبح به وقت شرق آمریکا با موشک فالکن هوی اسپیس‌ایکس از مجتمع پرتاب ۳۹آ پایگاه فضایی کندی در فلوریدا پرتاب کرد. اطلاعیهٔ رسمی با کد RELEASE 26-071 می‌گوید رصدخانه حالا در مسیر سه‌ماهه و حدود یک میلیون مایلی به مدار نهایی‌اش است تا رازهای تاریک کیهان را آشکار کند.
رومن میدان دید بزرگ را با دید فروسرخ شفاف ترکیب می‌کند تا پهنه‌های وسیع آسمان را بکاود. این مأموریت پرچم‌دار به اخترشناسان کمک می‌کند مادهٔ تاریک، انرژی تاریک و جهان‌های بیرون از منظومهٔ شمسی یعنی سیارات فراخورشیدی را بررسی کنند. نقشه‌برداری‌هایش پژوهش‌هایی فراتر از اهداف اصلی را هم پشتیبانی می‌کند.
تلسکوپ فضایی رومن ناسا چه چیزی را در کیهان می‌کاود؟
جرد آیزاکمن، مدیر ناسا، گفته رومن دقیقاً همان داستان موفقی است که می‌خواهند در کل ناسا ببینند: تحویل زودتر از برنامه و در بودجه، حاصل بیش از یک دهه کار نیروی ناسا و شرکای صنعتی. او افزوده رومن اطلس تازه‌ای از جهان می‌دهد، مرز کشف را جلو می‌برد و نشان می‌دهد وقتی برنامهٔ فضایی آمریکا جاه‌طلبی را با اجرای منظم جفت می‌کند چه ممکن می‌شود.
نیکی فاکس، معاون مدیر ناسا برای ادارهٔ مأموریت علمی، رومن را «ماشین کشف» خوانده که انسان را از همیشه نزدیک‌تر به پاسخ پرسش‌های ژرف دربارهٔ تاریخ کیهانی می‌برد. به گفتهٔ او میدان دید بزرگ و سرعت بالای نقشه‌برداری، رومن را وارد عصر تازه‌ای از کشف می‌کند، نامرئی را مرئی می‌سازد و زیربنای جست‌وجوی حیات فراتر از منظومهٔ شمسی را می‌گذارد.
اگر اخبار فضایی را دنبال می‌کنید، بنویسید بیشتر منتظر نقشهٔ انرژی تاریک هستید یا عکس مستقیم سیاره‌های شبیه مشتری؟ تجربهٔ تماشای هابل و جیمز وب را هم در نظرات بگویید.
مسیر یک میلیون مایلی تا نقطهٔ لاگرانژ دوم
تیم کنترل زمینی در مرکز گادرد ناسا در گرین‌بلت مریلند هفت دقیقه پس از پرتاب تله‌متری رومن را گرفت. فالکن هوی طبق انتظار کار کرد و ۳۱ دقیقه پس از پرواز از رصدخانه جدا شد. پس از جدایی از هستهٔ مرکزی، بوسترها برای بازسازی به محل پرتاب برگشتند. ناسا نوشته رومن چهارمین مأموریت اصلی این سازمان روی فالکن هوی است؛ برنامهٔ خدمات پرتاب امسال تاریخ را جلو انداخت چون تلسکوپ زودتر تمام شد.
در پرتاب و مدار اولیه، رومن از ایستگاه‌های زمینی و ماهواره‌های رلهٔ Near Space Network برای ردیابی، تله‌متری و فرمان استفاده می‌کند. حدود ۷۰ دقیقه پس از پرتاب، شبکهٔ Deep Space Network ارتباط را می‌گیرد و رومن را به سمت نقطهٔ لاگرانژ دوم خورشید-زمین (L2) در حدود یک میلیون مایلی زمین هدایت می‌کند. اتصال اول از مجتمع کانبرا در استرالیاست؛ حدود شش ساعت بعد به مادرید در اسپانیا و سپس به گلدستون در کالیفرنیا منتقل می‌شود تا تماس پیوسته بماند.
تیم رومن باز شدن موفق پنل‌های خورشیدی و سایه‌بان پایینی ابزار را یک ساعت و ۲۳ دقیقه پس از پرتاب تأیید کرد. در روزهای آینده آنتن بهره بالا و پوشش دهانه باز می‌شوند، نخستین مورد از دو اصلاح مسیر میانی آغاز می‌شود و ابزار تاج‌نگار (Coronagraph) روشن می‌شود. این ابزار فناوری‌ای را نشان می‌دهد که مأموریت‌های آینده مثل مفهوم Habitable Worlds Observatory می‌توانند برای تصویربرداری سیاره‌های شبیه زمین در جست‌وجوی حیات به کار ببرند. تاج‌نگار رومن با گرفتن عکس سیاره‌های شبیه مشتری گامی بزرگ در همان مسیر برمی‌دارد.
چند هفته بعد از سفر، ابزار اصلی یعنی Wide Field Instrument فعال می‌شود. این دوربین فروسرخ ۳۰۰ مگاپیکسلی دارای ۱۸ آشکارساز ۴کی است که هر کدام تقریباً به اندازهٔ یک کراکر نمکی‌اند. به‌خاطر طراحی صلب و عملکرد نوری پایدار، رومن آسمان را سریع جارو می‌کند. ناسا نوشته تلسکوپ رومن برای نقشه‌برداری کیهان هزار برابر سریع‌تر از هابل طراحی شده است.
در بقیهٔ دورهٔ سه‌ماههٔ راه‌اندازی، دانشمندان ابزارها را کالیبره و آزمایش می‌کنند. ناسا انتظار دارد نخستین تصاویر رومن را تا اوایل ۲۰۲۷ منتشر کند. رومن هر روز ۱٫۴ ترابایت داده می‌فرستد؛ بالاترین نرخ داده در مأموریت‌های اخترفیزیک ناسا تا اینجا. یادگیری ماشین، هوش مصنوعی و دانشمندان شهروند کمک می‌کنند یافته‌های مهم را علامت بزنند.
جولی مک‌انری، دانشمند ارشد پروژهٔ رومن در گادرد، گفته تا به حال جهان را با چشمانی شبیه رومن ندیده‌ایم و نمی‌توان گفت تا سال بعد چه چیز بیشتری خواهیم دانست و دیده خواهیم بود. مدیریت تلسکوپ با گادرد است و آزمایشگاه پیشرانش جت، کال‌تک/IPAC، مؤسسهٔ علوم تلسکوپ فضایی در بالتیمور و تیمی از دانشمندان مؤسسات پژوهشی مشارکت دارند. شرکای صنعتی اصلی BAE Systems، L3Harris و Teledyne هستند؛ مشارکت‌هایی هم از ESA، JAXA، آژانس فضایی فرانسه CNES و مؤسسهٔ ماکس پلانک برای اخترشناسی آلمان آمده است.
به نظر شما نخستین تصاویر رومن در اوایل ۲۰۲۷ بیشتر شبیه اطلس کیهانی خواهد بود یا شکار سیاره‌های فراخورشیدی؛ کدام کشف را زودتر می‌خواهید ببینید؟
