کمیسیون اروپا روز ۳۱ اوت ۲۰۲۶ در بروکسل اعلام کرد سرویس ChatGPT را به‌عنوان موتور جستجوی آنلاین خیلی بزرگ (Very Large Online Search Engine یا VLOSE) تحت قانون خدمات دیجیتال (DSA) تعیین کرده است. در همان اطلاعیه، Reddit و Roblox هم به‌عنوان پلتفرم‌های آنلاین خیلی بزرگ (VLOP) معرفی شدند. طبق متن رسمی، این سرویس‌ها اعلام کرده‌اند در اتحادیهٔ اروپا به آستانهٔ حداقل ۴۵ میلیون کاربر ماهانهٔ میانگین رسیده‌اند و بنابراین مشمول تعیین می‌شوند.
برای مخاطب فارسی‌زبان، نکتهٔ مهم این است که دیگر فقط «چت‌بات» بودن مطرح نیست؛ کمیسیون صراحتاً ChatGPT را یک سامانهٔ هوش مصنوعی می‌داند که به پرسش‌های کاربر پاسخ می‌دهد و از جمله می‌تواند وب را جستجو کند. به همین دلیل، سرویس را ترکیبی (hybrid) دانسته و آن را ذیل تعریف موتور جستجوی آنلاین در DSA آورده است.
تعیین ChatGPT به‌عنوان VLOSE چه الزاماتی می‌آورد؟
پس از ابلاغ تعیین‌ها، این سرویس‌ها چهار ماه فرصت دارند؛ کمیسیون نوشته این مهلت یعنی تا ژانویهٔ ۲۰۲۷. در این بازه باید الزامات اضافهٔ VLOP و VLOSE را رعایت کنند؛ از جمله ارزیابی و کاهش ریسک‌های سیستمی ناشی از سرویس و سامانه‌های الگوریتمی‌شان. متن رسمی به موضوعاتی مثل انتشار محتوای غیرقانونی، اثر منفی بر کودکان، سلامت جسمی و روانی کاربران، حقوق بنیادین، فرایندهای انتخاباتی و امنیت عمومی اشاره کرده است.
با این تعیین‌ها، کمیسیون قدرت تحقیقاتی بیشتری برای بررسی کارکردهای پشت این سرویس‌ها و در صورت لزوم سامانه‌های مرتبط به‌دست می‌آورد. نظارت بر انطباق با DSA بر عهدهٔ کمیسیون است؛ برای ChatGPT با همکاری Coimisiún na Meán (هماهنگ‌کنندهٔ خدمات دیجیتال ایرلند، جایی که سرویس مستقر است) و برای Reddit و Roblox با همکاری مرجع مصرف‌کننده و بازار هلند (ACM).
از نگاه عملی، لایهٔ VLOSE فقط برچسب نیست. کمیسیون می‌تواند کارکردهای سرویس و سامانه‌های مرتبط را بررسی کند و ارائه‌دهنده باید ریسک‌های سیستمی را مستند و کاهش دهد. Reddit به‌عنوان پلتفرم گفت‌وگومحور با جوامع موضوعی، و Roblox به‌عنوان پلتفرم بازی و ساخت محتوا که امکان انتشار محتوای شخص ثالث را می‌دهد، ذیل تعریف پلتفرم آنلاین آمده‌اند؛ ChatGPT اما مسیر جداگانهٔ موتور جستجو را طی کرده چون جستجوی وب بخشی از خدمت ترکیبی آن است. همین تمایز برای شرکت‌های هوش مصنوعی که ابزارشان همزمان چت و بازیابی اطلاعات است، پیام روشنی دارد: اگر کاربر اروپایی در مقیاس انبوه داشته باشید، ممکن است قواعد جستجوگرهای خیلی بزرگ، نه فقط پلتفرم‌های عمومی، روی شما بنشیند.
اگر با ابزارهای هوش مصنوعی کار می‌کنید یا محصول‌تان به جستجوی وب وصل است، تجربه یا نگرانی‌تان از این لایهٔ نظارت اروپایی را در نظرات بنویسید.
پس‌زمینه: ۲۸ سرویس خیلی بزرگ و نقل‌قول کمیسیون
کمیسیون یادآوری کرده ChatGPT، Reddit و Roblox از قبل مشمول الزامات عمومی پلتفرم‌ها و موتورهای جستجو تحت DSA بوده‌اند؛ تعیین جدید لایهٔ سخت‌گیرانه‌تر «خیلی بزرگ» را فعال می‌کند. در بخش پس‌زمینه آمده کمیسیون تاکنون ۲۸ پلتفرم و موتور جستجوی خیلی بزرگ را تحت DSA تعیین کرده است. نظارت و اجرا میان کمیسیون و هماهنگ‌کنندگان خدمات دیجیتال کشورهای عضو تقسیم شده است.
هنا ویرکونن، معاون اجرایی کمیسیون در حوزهٔ حاکمیت فناوری، امنیت و دموکراسی، گفته است این تعیین‌های تازه یعنی ChatGPT، Reddit و Roblox اکنون در اتحادیهٔ اروپا استاندارد بالاتری از نظارت و پاسخگویی را خواهند داشت، هم‌راستا با اثر بزرگ‌شان بر شهروندان و جامعه. او افزوده کمیسیون چشم‌انداز دیجیتال را از نزدیک دنبال می‌کند و از تعیین هر پلتفرمی که به آستانهٔ نظارت تقویت‌شده برسد، ابایی ندارد.
اطلاعیه با کد IP/26/1772 منتشر شده و در ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ به‌روزرسانی خورده است. برای جزئیات کامل می‌توانید متن رسمی کمیسیون اروپا را بخوانید.
پرسش پایانی: فکر می‌کنید تعیین ChatGPT به‌عنوان موتور جستجوی خیلی بزرگ، رفتار محصول‌های مشابه هوش مصنوعی در اروپا را چقدر تغییر می‌دهد؟
