هر کسی که با سرور یا دسکتاپ لینوکس کار می‌کند دیر یا زود به Permission denied می‌رسد. ابزار اصلی تنظیم مجوزها chmod است. مدل یونیکس ساده است: سه نقش (صاحب، گروه، دیگران) و برای هر نقش r و w و x. manpage رسمی اوبونتو همین چارچوب را توضیح می‌دهد؛ اینجا با مثال روزمره قابل‌استفاده می‌شود.

پیش‌نیازها

  • قبل از تغییر گسترده، با ls -l وضعیت فعلی را ببینید.
  • chmod فقط مجوز را عوض می‌کند؛ صاحب را chown تغییر می‌دهد.
  • روی مسیرهای سیستمی عجولانه chmod -R نزنید؛ اول روی پوشهٔ تست در home تمرین کنید.

نمادین و عددی با مثال

دو سبک رایج دارید:

chmod u+x script.sh

chmod go-w file

chmod 755 script.sh

chmod 644 notes.txt

معنی اعداد را این‌طور به خاطر بسپارید: ۷ برابر rwx، ۶ برابر rw-، ۵ برابر r-x، ۴ برابر r-- و ۰ یعنی هیچ. در ۷۵۵ صاحب همه کار می‌کند و گروه و دیگران فقط خواندن و اجرا دارند؛ ۶۴۴ برای فایل متنی معمولی و ۶۰۰ فقط برای صاحب است.

نمادین برای خوانایی تیمی بهتر است؛ عددی برای سرعت اسکریپت عالی است. هر دو درست‌اند.

سناریوهای روزمره گام‌به‌گام

  1. اسکریپت اجرایی: chmod +x deploy.sh یا ۷۵۵.
  2. کلید SSH: chmod 600 ~/.ssh/id_rsa و معمولاً ۷۰۰ برای پوشهٔ .ssh.
  3. دایرکتوری: بیت x برای ورود (cd) لازم است؛ فقط r کافی نیست.
  4. بازگشتی فقط با اطمینان مسیر: مثلاً chmod -R 755 /var/www/html — اول مسیر را دوبار چک کنید.
  5. راستی‌آزمایی: نتیجه را با ls -l ببینید؛ در عیب‌یابی عمیق‌تر namei -l کمک می‌کند.

اشتباه معروف ۷۷۷: سریع کار می‌کند ولی روی سرور عمومی خطرناک است. فقط موقتی و کنترل‌شده استفاده کنید.

جدول ذهنی سریع

  • فایل متنی معمولی: شروع با ۶۴۴.
  • اسکریپت یا باینری اجرایی: ۷۵۵ یا حداقل u+x.
  • راز و کلید: ۶۰۰ برای فایل و معمولاً ۷۰۰ برای پوشه.
  • اشتراک گروهی: گاهی ۶۴۰ یا ۶۶۰ با گروه درست؛ نه ۷۷۷.
  • قبل از -R روی یک پوشهٔ تست تمرین کنید.

تمرین امن در home

  1. یک پوشهٔ آزمایشی بسازید:

mkdir ~/perm-lab && cd ~/perm-lab

  1. فایل را اول ۶۴۴ بگذارید، بعد با کاربر دیگر بنویسید و ببینید کجا به دیوار می‌خورید.
  2. اگر مجوز درست بود و باز هم خطا ماند، مالکیت، mount فقط‌خواندنی یا SELinux/AppArmor را چک کنید.

روی میزبان وب الگوی رایج فایل ۶۴۴ و پوشه ۷۵۵ است. اگر روی پروژهٔ گیت کار می‌کنید، در README بنویسید بعد از کلون چه chmodی لازم است تا کسی به وسوسهٔ ۷۷۷ نیفتد.

منبع: chmod(1) — Ubuntu manpage.

شما بیشتر نمادین کار می‌کنید یا عددی؟ کدام خطای permission بیشتر کلافه‌تان کرده؟